Lepisteste cinsiyet ayırmak, ilk bakışta renklere bakınca kolay görünür: renkli olan erkek, soluk olan dişi. Ama bugün satılan birçok hatta dişiler de renkli kuyruklu; yavrularda ise renk henüz hiç yok. Bu yüzden renk tek başına güvenilir bir ölçü değildir.
Kesin yöntem anal yüzgece bakmaktır. Bu yazıda lepistes erkek dişi nasıl anlaşılır sorusunu yetişkin ve yavru için ayrı ayrı cevaplıyorum. Üremenin genel işleyişini lepistes nasıl ürer yazısında anlattım.
En kesin işaret: anal yüzgeç
Balığın karnının altında, kuyruğa yakın duran anal yüzgece bakın. Erkekte bu yüzgeç ince, uzun, çubuk benzeri bir organa dönüşmüştür; buna gonopodyum denir. Erkek bu organla dişiyi döller ve yüzerken gonopodyum gövdeye paralel, geriye doğru durur.
Dişide anal yüzgeç küçük, üçgen ya da yelpaze şeklindedir; diğer yüzgeçler gibi açılıp kapanır. Balığı yandan, göz hizasında izlediğinizde fark birkaç saniyede netleşir.
Gövde boyu ve renk
Yetişkin dişi lepistes erkekten belirgin şekilde iridir: dişiler 5–6 cm’ye, erkekler 3–3,5 cm’ye ulaşır. Dişinin karnı yuvarlak ve dolgun, erkeğin gövdesi ince ve uzundur.
Erkekler genelde daha renkli ve daha uzun kuyrukludur; ama seçilmiş hatlarda dişilerin kuyruğu da renkli olabilir. Bu yüzden rengi destekleyici bir işaret olarak kullanın, karar verirken anal yüzgece bakın.
- Erkek: 3–3,5 cm, ince gövde, gonopodyum, genelde renkli.
- Dişi: 5–6 cm, dolgun karın, yelpaze anal yüzgeç, gebelik lekesi.
Gebelik lekesi
Dişinin karnının arka kısmında, anal yüzgecin hemen üstünde koyu bir leke bulunur. Bu “gebelik lekesi” dişi olgunlaştıkça belirginleşir ve gebelik ilerledikçe koyulaşır. Doğuma yakın dönemde lekenin içinde yavruların gözleri bile seçilebilir.
Gebelik lekesinin doğumu tahmin etmede nasıl kullanıldığını lepistes doğuracağı nasıl anlaşılır yazısında ayrıntılı anlattım.
Yavruda cinsiyet kaçıncı haftada belli olur?
Yeni doğan lepistes yavrularında cinsiyet görülmez. İlk işaretler genelde 3–4. haftada başlar: bazı yavruların anal yüzgecinin önünde koyu bir nokta (gebelik lekesi) belirir; bunlar dişi adaylarıdır.
Erkeklerde gonopodyum 5–8. haftalar arasında şekillenir ve renk gelmeye başlar. İyi beslenen ve sıcak (26 °C civarı) suda büyüyen yavrularda cinsiyet daha erken belli olur. Yavruların ne zaman ayrılması gerektiğini yavruları ayırma yazısında anlattım.
- 3–4. hafta: dişilerde gebelik lekesi belirmeye başlar.
- 5–8. hafta: erkeklerde gonopodyum ve renk oluşur.
- Erken ayırmak istenmeyen gebeliği önler.
Lepisteste rengi değil, anal yüzgeci okuyun.
Lepistes erkek mi dişi mi anlamanın en kesin yolu anal yüzgeçtir: erkekte ince bir çubuk (gonopodyum), dişide yelpaze şeklinde bir yüzgeç. Gövde boyu, dolgun karın ve gebelik lekesi de dişiyi doğrular.
Erkek-dişi oranını ve üreme düzenini planlamak için lepistes bakım rehberine bakabilirsiniz.
Sık sorulan sorular
Lepistes erkek mi dişi mi nasıl anlaşılır?
En kesin işaret anal yüzgeçtir: erkekte ince bir çubuğa (gonopodyum) dönüşmüştür, dişide yelpaze şeklindedir. Dişi ayrıca daha iri, karnı dolgun ve gebelik lekelidir.
Lepistes yavrularında cinsiyet kaçıncı haftada belli olur?
Dişilerde gebelik lekesi genelde 3–4. haftada belirir. Erkeklerde gonopodyum ve renk 5–8. haftalar arasında oluşur.
Renkli lepistes her zaman erkek midir?
Hayır. Seçilmiş birçok hatta dişilerin kuyruğu da renklidir. Cinsiyeti belirlemek için renge değil, anal yüzgecin şekline bakın.